کوتاه‌ترین جواب این است: اول کفش را تمیز کنید، بگذارید کامل خشک شود، بعد یک لایه‌ی نازک واکس بزنید، چند دقیقه صبر کنید و با برس و پارچه‌ی نرم پولیش کنید. بیشتر کفش‌هایی که واکس خورده‌اند و باز کدر و لک‌دار به نظر می‌رسند، در یکی از همین چهار قدم اشتباه کرده‌اند: واکس روی کفش خاکی زده شده یا روی چرم نم‌دار واکس زدین ویا زیادی واکس زدین یا اصلا پولیش نشده است. در ادامه هر قدم را با جزئیاتش توضیح می‌دهیم.
اول ببینید رویه‌ی کفشتان از چه چرمی است
پیش از باز کردن در قوطی واکس، یک نگاه به رویه‌ی کفش بیندازید. همه‌ی چرم‌ها واکس نمی‌خورند.
- چرم صاف و دانه‌دار، مثل ناپا، فلوتر، سافتی، کروکودیلی ؛ واکس برای همین‌ها ساخته شده است.
- چرم پرزدار، مثل جیر، نبوک یا اشبالت را واکس نزنید. واکس پرزها را می‌خواباند و سطح را لکه‌دار می‌کند. این چرم‌ها برس و اسپری مخصوص می‌خواهند که پایین‌تر توضیح داده‌ایم.
- چرم ورنی، همان سطح براق شیشه‌ای: واکس لازم ندارد، چون براقییت از روکش خودش است. با دستمال کمی نم‌دار پاکش کنید و با دستمال خشک برق بیندازید.
جنس رویه‌ی هر یک از محصولات سرای چرم تبریز در بخش مشخصات همان محصول نوشته شده است، مثلا «چرم طبیعی گاوی فلوتر» یا «چرم طبیعی گاوی ناپا». اگر با این اسم‌ها آشنا نیستید، راهنمای فرق چرم ناپا، فلوتر، جیر و نبوک را بخوانید.
واکس، کرم و پولیش؛ هر کدام چه کاری می‌کنند؟
در بازار این سه اسم زیاد جای هم به کار می‌روند، ولی کارشان یکی نیست.
- کرم و واکس‌های تغذیه‌کننده چربی و رطوبتی را که چرم به مرور از دست داده به آن برمی‌گردانند. چرمی که تغذیه نشود خشک میشود و از جایی که بیشتر خم میشود یا کشیده میشود ترک برمی‌دارد مثلا روی پنجه.
- واکس‌های براق‌کننده روی سطح چرم یک لایه‌ی نازک محافظ می‌سازند. این لایه جلوی آب و خاک را تا حدی می‌گیرد و با پولیش، براق میشود.
- پولیش روغنی برای چرمی است که خشک شده یا در محل خم شدن چین برداشته است. حالت روغنی‌اش بیشتر به بافت چرم می‌رود.
واکس‌هایی که سرای چرم تبریز دارد هر دو کار را با هم انجام می‌دهند: هم چرم را تغذیه می‌کنند و هم پس از پولیش براقش می‌کنند. واکس مراقبت از چرم مشکی برای کفش و کیف چرم صاف مشکی است و رنگ کدرشده‌ی پنجه و پاشنه را دوباره یکدست می‌کند. واکس مراقبت از چرم بی‌رنگ رنگ چرم را عوض نمی‌کند و برای عسلی، قهوه‌ای، طوسی و کفش‌های دورنگ مناسب است، یعنی همان رنگ‌هایی که پیدا کردن واکس هم‌رنگشان سخت است. اگر کفشی دارید که مدت‌ها واکس نخورده و خشک شده، اول یک نوبت پولیش روغنی بی‌رنگ بزنید.
چه وسایلی لازم دارید؟
فهرستش کوتاه است و بیشترش یک بار خریده میشود:
- یک برس نرم برای گرفتن خاک و یک برس دیگر برای پولیش. اگر برس ندارید، دو دستمال جدا هم کار را راه می‌اندازد.
- پارچه‌ی نخی نرم و بی‌پرز. یک تکه از تی‌شرت نخی کهنه بهترین گزینه است.
- واکس هم‌رنگ یا بی‌رنگ.
- یک تمیزکننده‌ی چرم برای وقتی که کفش فقط خاکی نیست و لکه یا لایه‌ی واکس کهنه دارد، مثل اسپری تمیزکننده‌ی چرم.
- یک روزنامه یا پارچه‌ی کهنه زیر دست، تا واکس روی میز و فرش نرود.
کفش چرم را چطور واکس بزنیم؟ قدم‌به‌قدم
- بندها را باز کنید یا درآورید. با بند بسته، زبانه و اطراف سوراخ‌های بند هیچ‌وقت تمیز و تغذیه نمی‌شوند، و واکس هم روی بند می‌نشیند.
- کفش را پر کنید. اگر قالب کفش دارید داخلش بگذارید؛ اگر ندارید، کاغذ مچاله کافی است. روی سطح کشیده، واکس یکدست‌تر پخش میشود و داخل چین‌ها هم تمیز میشود.
- خاک را بگیرید. با برس نرم یا دستمال خشک، خاک را از رویه و به‌خصوص از شیار اتصال رویه و زیره بردارید. خاکی که زیر واکس بماند، مثل سنباده روی چرم کار می‌کند.
- اگر لازم است، تمیزکاری کنید. برای خاک ساده، دستمال کمی نم‌دار کافی است. برای لکه یا واکس‌های کهنه‌ی انباشته‌شده، تمیزکننده را روی دستمال بزنید، نه مستقیم و زیاد روی چرم، و سطح را آرام پاک کنید.
- صبر کنید تا کامل خشک شود. این قدمی است که بیشتر از همه جا می‌افتد. واکس روی چرم نم‌دار جذب نمی‌شود و کدر می‌ماند. کفش را در دمای اتاق بگذارید، نه کنار بخاری.
- یک لایه‌ی نازک واکس بزنید. مقدار کمی واکس روی دستمال یا برس کوچک بردارید و با حرکت دایره‌ای روی همه‌ی رویه بمالید. کمتر بهتر است؛ یک لایه‌ی نازک بیشتر از یک لایه‌ی کلفت جذب میشود.
- چند دقیقه صبر کنید. حدود پنج تا ده دقیقه وقت بدهید تا واکس در چرم بنشیند.
- پولیش کنید. با برس تمیز و حرکت‌های سریع و کوتاه روی سطح بکشید و بعد با پارچه‌ی نرم دور بزنید. بیشتر براقی کفش از همین مرحله می‌آید، نه از مقدار واکس.
- بندها را برگردانید و کفش را یک شب استراحت بدهید. اگر فرصت دارید، کفش تازه واکس‌خورده را همان لحظه نپوشید.
براقی آینه‌ای؛ فقط روی نوک و پاشنه
اگر برای مهمانی یا جلسه براقی بیشتری می‌خواهید، آن را فقط روی نوک کفش و پشت پاشنه بسازید. دلیلش ساده است: این دو جا هنگام راه رفتن خم نمی‌شوند. روی پنجه، جایی که کفش با هر قدم تا می‌خورد، لایه‌ی کلفت واکس ترک برمی‌دارد و خط‌های سفید می‌اندازد.
روش کار: پس از پولیش معمولی، یک لایه‌ی خیلی نازک دیگر فقط روی نوک بزنید، یکی دو قطره آب روی پارچه بچکانید و با حرکت دایره‌ای آرام و فشار کم روی همان نقطه کار کنید. این کار را دو یا سه بار تکرار کنید. صبر در این مرحله از هر واکسی مهم‌تر است. این براقی روی چرم صاف، مثل ناپای کفش مجلسی مردانه فرزین ویکتور یا کفش دیپلمات بندی سالار، بهترین جلوه را دارد. روی چرم دانه‌دار فلوتر کمتر آینه‌ای میشود و لازم هم نیست؛ آنجا یک براقی ملایم و یکدست کافی است.
هر چند وقت یک بار واکس بزنیم؟
جواب به این بستگی دارد که کفش چقدر پوشیده میشود و در چه هوایی. این جدول یک برنامه‌ی ساده است:
| کار | کفش هر روزه | کفش مجلسی و گاه‌به‌گاه |
|---|---|---|
| گرفتن خاک با برس یا دستمال | بعد از هر بار پوشیدن | بعد از هر بار پوشیدن |
| واکس و پولیش | هر یک تا دو هفته | پیش از هر مهمانی یا هر چند ماه |
| تمیزکاری کامل با تمیزکننده | هر یک تا دو ماه | هر چند ماه یا وقتی لکه دارد |
| پولیش روغنی برای چرم خشک‌شده | هر فصل یا وقتی چرم خشک به نظر می‌رسد | پیش از کنار گذاشتن طولانی |
در پاییز و زمستان، که باران و برف و نمک خیابان روی کفش می‌نشیند، فاصله‌ها را کوتاه‌تر کنید. یک نشانه‌ی ساده هم دارد: هر وقت پنجه و پاشنه کدر یا کمی خاکستری شد، وقت واکس است.
کفش سفید، عسلی و پتینه
کفش سفید و روشن زودتر از همه رد خاک و سایش را نشان می‌دهد. پیش از واکس، کفش را با دستمال نیمه‌مرطوب کامل تمیز کنید و صبر کنید خشک شود. بعد از واکس سفید استفاده کنید، مثل پک واکس تیوپی سفید، و مراقب باشید روی زیره و دوخت‌های رنگی نرود. برای کفش مشکی هم همین نسخه‌ی تیوپی هست: پک واکس تیوپی مشکی. واکس تیوپی مقدار مصرف را راحت‌تر کنترل می‌کند، و این برای کسی که تازه شروع کرده و معمولا زیادی واکس می‌زند، مزیت است.
کفش عسلی، قهوه‌ای روشن و طوسی را با واکس تیره‌تر از رنگ خودش امتحان نکنید. رنگ تیره در خط‌ها و دانه‌های چرم می‌نشیند و برگرداندنش تقریبا ممکن نیست. اگر واکس دقیقا هم‌رنگ ندارید، واکس بی‌رنگ بزنید. پولیش روغنی هم ممکن است چرم روشن را کمی تیره‌تر نشان دهد، پس اول روی گوشه‌ای کم‌دید امتحانش کنید.
پتینه رنگی است که لایه‌لایه روی چرم کار شده و سایه‌روشن دارد، مثل رنگ پتینه مشکی نیم بوت مردانه کاوالی. واکس رنگی پررنگ این سایه‌روشن را یکدست می‌کند و همان چیزی را که پتینه را خاص کرده از بین می‌برد. برای پتینه، واکس بی‌رنگ یا خیلی نزدیک به رنگ اصلی بزنید.
کفش جیر و نبوک را چطور تمیز کنیم؟
جیر، نبوک و اشبالت واکس نمی‌خورند. برنامه‌ی آن‌ها سه قدم دارد:
- خاک را با برس مخصوص جیر یا دستمال خشک و در یک جهت بگیرید.
- اسپری را از فاصله‌ی حدود بیست سانتی‌متری و یکنواخت روی سطح بزنید و بگذارید کامل خشک شود.
- در آخر پرزها را با برس در یک جهت مرتب کنید.
اسپری بی‌رنگ جیر، نبوک و اشبالت رنگ چرم را عوض نمی‌کند و برای همه‌ی رنگ‌ها مناسب است؛ نسخه‌ی مشکی همین اسپری رنگ جیر و نبوک مشکی را هم تازه می‌کند. بهترین زمان اسپری زدن پیش از فصل باران است، نه بعد از اولین لکه. کفش‌هایی مثل لوفر مردانه کادیلاک و کفش مردانه مورفی جیر با همین برنامه سال‌ها ظاهر مخملی‌شان را نگه می‌دارند.
کفش چرم خیس شد؛ چه کنیم؟
کفش خیس را نمالید و کنار بخاری، شوفاژ یا جلوی سشوار نگذارید. گرمای مستقیم چرم را جمع می‌کند و آن را سفت و شکننده باقی می‌گذارد، و این آسیب برنمی‌گردد. این کارها را بکنید:
- آب سطح را با دستمال خشک و با ضربه‌های آرام بگیرید.
- داخل کفش را با کاغذ مچاله پر کنید و هر چند ساعت کاغذ خیس را عوض کنید.
- بگذارید کفش در دمای اتاق و در جریان هوا خشک شود. این کار ممکن است یک تا دو روز طول بکشد.
- پس از خشک شدن کامل، یک نوبت واکس یا پولیش روغنی بزنید، چون آب بخشی از چربی چرم را با خودش برده است.
در زمستان یک دشمن دیگر هم هست: نمکی که روی برف و یخ معابر می‌پاشند. وقتی خشک میشود، روی چرم خط‌های سفید موج‌دار می‌گذارد و اگر بماند چرم را از داخل خشک می‌کند. همان روز با دستمال نم‌دار پاکش کنید، بگذارید کفش خشک شود و بعد واکس بزنید. این کار را به آخر فصل نسپارید.
نگهداری کفش چرم بین دو واکس
واکس فقط بخشی از مراقبت است. چند عادت ساده عمر کفش را بیشتر از هر واکسی بالا می‌برند:
- یک کفش را دو روز پشت سر هم نپوشید. پا در طول روز عرق می‌کند و چرم و آستر برای خشک شدن کامل حدود یک روز وقت لازم دارند.
- کفش را با پاشنه‌کش بپوشید. پا کردن کفش با فشار روی لبه‌ی پاشنه، پشت کفش را می‌خواباند و پس از مدتی دیگر پا را نگه نمی‌دارد.
- کفش را در نایلون نگذارید. نایلون رطوبت را حبس می‌کند. جعبه‌ی خود کفش یا کیسه‌ی پارچه‌ای، در جای خشک، بهترین جاست.
- پیش از کنار گذاشتن طولانی، مثلا کفش‌های زمستانی در بهار، کفش را تمیز کنید، یک نوبت واکس یا پولیش روغنی بزنید و بعد در جعبه بگذارید.
اشتباه‌هایی که کفش را خراب می‌کنند
- واکس زدن روی کفش خاکی. خاک زیر واکس حبس میشود و سطح را کدر و زبر می‌کند.
- واکس زیاد. لایه‌ی کلفت جذب نمی‌شود، روی سطح می‌ماند، به لباس و شلوار می‌چسبد و روی پنجه ترک می‌خورد.
- واکس زدن بدون پولیش. واکسی که پولیش نشود براق نمی‌شود و فقط گرد و خاک را به خودش می‌گیرد.
- اسپری‌های براق‌کننده‌ی فوری. براقی سریعی می‌دهند، ولی جای تغذیه‌ی چرم را نمی‌گیرند و بعضی از آن‌ها لایه‌ای می‌سازند که پس از مدتی ترک برمی‌دارد.
- واکس رنگی روی چرم پرزدار. جیر و نبوک با واکس لکه‌دار می‌شوند و برگرداندنشان سخت است.
- خشک کردن با حرارت. رایج‌ترین دلیل ترک برداشتن کفش چرم است.
کفش نو را هم واکس بزنیم؟
بله، و بهتر است پیش از اولین بیرون رفتن. کفش نو معمولا در کارخانه پرداخت شده است، ولی یک لایه‌ی نازک واکس یا اسپری، برای جیر، پیش از اولین باران و خاک، محافظ خوبی است. چند روز اول هم کفش را برای مدت کوتاه بپوشید تا چرم با فرم پایتان جا بیفتد. اگر هنوز کفش مناسب را انتخاب نکرده‌اید، راهنمای خرید بوت چرم مردانه و راهنمای سایز کمکتان می‌کنند، چون کفش تنگ یا گشاد، با هر واکسی، زود چین و ترک برمی‌دارد.
پرسش‌های پرتکرار
کفش چرم را هر چند وقت یک بار واکس بزنیم؟
کفشی که هر روز پوشیده میشود، هر یک تا دو هفته. کفش مجلسی که کم پوشیده میشود، پیش از هر بار استفاده یا هر چند ماه. هر وقت پنجه و پاشنه کدر شد، وقت واکس است.
واکس بی‌رنگ را روی هر کفشی میشود زد؟
روی همه‌ی چرم‌های صاف و دانه‌دار، در هر رنگی، بله. واکس بی‌رنگ رنگ چرم را تغییر نمی‌دهد، ولی خط و خش‌های رنگ‌رفته را هم مثل واکس هم‌رنگ نمی‌پوشاند. روی جیر، نبوک و اشبالت نه.
واکس روی کفشم سفیدک زده یا ترک برداشته؛ چه کنم؟
یعنی لایه‌های واکس روی هم انباشته شده یا واکس زیادی روی بخش‌هایی زده شده که خم می‌شوند. سطح را با تمیزکننده‌ی چرم پاک کنید تا لایه‌ی کهنه برداشته شود، بگذارید خشک شود و این بار یک لایه‌ی نازک بزنید و خوب پولیش کنید.
کفش ورنی را واکس بزنیم؟
نه. براقی ورنی از روکش خودش است. با دستمال نرم و کمی نم‌دار تمیزش کنید و با دستمال خشک برق بیندازید.
کیف و کمربند چرمی را هم میشود با همین واکس‌ها تمیز کرد؟
بله. واکس‌های مراقبت از چرم و پولیش روغنی سرای چرم تبریز برای کیف و کمربند چرم صاف هم مناسب‌اند. روی کیف، که مثل کفش خم نمی‌شود، لایه‌ی خیلی نازک بزنید تا به لباس نچسبد. همه‌ی محصولات نگهداری را در دسته‌ی محصولات مراقبتی ببینید.
به جای واکس میشود از روغن خوراکی یا وازلین استفاده کرد؟
توصیه نمی‌کنیم. روغن خوراکی ممکن است چرم را لکه‌دار کند و بو بگیرد، و وازلین لایه‌ای چسبناک می‌سازد که خاک را به خودش جذب می‌کند. واکس و پولیش مخصوص چرم برای همین کار ساخته شده‌اند.
